බීබීසී, 2026 ජනවාරි 18: කැනඩා අගමැති මාර්ක් කාර්නිගේ (Mark Carney) නව විදේශ ප්රතිපත්තිය එක් වාක්යයකින් මෙසේ සාරාංශ කළ හැකිය: “අපට ලෝකය තිබෙන්නට අවශ්ය ආකාරයට නොව, ලෝකය පවතින සැබෑ ස්වභාවයෙන්ම අපි එය පිළිගන්නෙමු.”
චීනය කැනඩාවට ඇති “විශාලතම ආරක්ෂක තර්ජනය” ලෙස වසරකට පෙර හැඳින්වුවද, චීනයේ මානව හිමිකම් වාර්තා පිළිබඳ ගැටලු පවතිද්දීම එරට සමඟ සිකුරාදා අත්සන් කළ ගිවිසුම පිළිබඳව විමසූ විට ඔහු දුන් පිළිතුර එයයි.
මෙම ගිවිසුම යටතේ, 2024 වසරේදී ඇමරිකාව සමඟ එක්ව චීන විද්යුත් වාහන (EV) මත පනවන ලද බදු කැනඩාව විසින් ලිහිල් කරනු ඇත. ඒ වෙනුවට, කැනේඩියානු කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන මත චීනය පනවා ඇති ප්රතිප්රහාරාත්මක බදු අඩු කිරීමට චීනය එකඟ වී ඇත.
විශේෂඥයන් පවසන පරිදි, කැනඩාවේ විශාලතම වෙළඳ හවුල්කරු වන ඇමරිකාව සමඟ පවතින අවිනිශ්චිතභාවය හේතුවෙන් කැනඩාව මෙම ප්රධාන ප්රතිපත්තිමය වෙනස සිදු කර ඇත. “කැනඩාව ස්වාධීන රටක් බවත්, ඇමරිකාව තීරණයක් ගන්නා තෙක් බලා නොසිටින බවත් අගමැතිවරයා මෙයින් පෙන්වා දෙයි,” යනුවෙන් වෙළඳ උපදේශක එරික් මිලර් පවසයි.
ට්රම්ප් පරිපාලනය යටතේ පවතින ඇමරිකාවට වඩා චීනය සමඟ ඇති සබඳතාවය දැන් “වැඩිපුර අනාවැකි කිව හැකි” (More predictable) මට්ටමක පවතින බව කාර්නි පැවසීය.
මිශ්ර ප්රතිචාර
මෙම ගිවිසුම සම්බන්ධයෙන් කැනඩාව තුළ විවිධ අදහස් පළ වී ඇත:
පක්ෂව: සස්කැච්වන් (Saskatchewan) ප්රාන්තයේ ප්රිමියර් ස්කොට් මෝ මෙය ඉතා හොඳ ආරංචියක් ලෙස හැඳින්වීය. චීන බදු හේතුවෙන් පීඩාවට පත්ව සිටි කැනෝලා තෙල් ගොවීන්ට මෙයින් විශාල සහනයක් ලැබෙනු ඇත.
විරුද්ධව: ඔන්ටාරියෝ (Ontario) ප්රාන්තයේ ප්රිමියර් ඩග් ෆෝර්ඩ් මෙය දැඩි ලෙස විවේචනය කළේය. චීන විද්යුත් වාහන සඳහා බදු අඩු කිරීම කැනඩාවේ මෝටර් රථ කර්මාන්තයට හානි කරන අතර රැකියා අහිමි වීමට හේතු වනු ඇති බව ඔහු පවසයි.
විද්යුත් වාහන බදු අඩු කිරීම නිසා කැනඩාවේ EV අලෙවියෙන් 10%ක් පමණ චීන සමාගම් සතු වනු ඇති අතර, මෙය ටෙස්ලා (Tesla) වැනි ඇමරිකානු සමාගම්වලට දැඩි තරඟයක් වනු ඇතැයි මැක්ගිල් විශ්වවිද්යාලයේ මහාචාර්ය විවේක් අස්ට්වාන්ෂ් පවසයි.
ධවල මන්දිරයේ ස්ථාවරය
ඇමරිකානු ධවල මන්දිරයෙන් මේ සඳහා ලැබී ඇත්තේ මිශ්ර ප්රතිචාරයකි:
ඇමරිකානු වෙළඳ නියෝජිත ජේමියන් ග්රීර් පැවසුවේ මෙම ගිවිසුම “ගැටලුකාරී” බවත් කැනඩාව මේ පිළිබඳව පසුව පසුතැවෙනු ඇති බවත්ය.
කෙසේ වෙතත්, ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් මෙය “හොඳ දෙයක්” ලෙස හැඳින්වීය. “ඔබට චීනය සමඟ ගිවිසුමක් ඇති කර ගත හැකි නම්, ඔබ එය කළ යුතුයි,” ඔහු මාධ්යවේදීන්ට පැවසීය.
සටහන: ට්රම්ප් සිය දෙවන ධුර කාලය තුළ කැනඩාවේ ලෝහ සහ මෝටර් රථ අංශ මත බදු පනවා ඇති අතර, උතුරු ඇමරිකානු නිදහස් වෙළඳ ගිවිසුම (USMCA) ද අර්බුදයකට ලක් කර ඇත.
ගිවිසුමේ ප්රධාන කරුණු
චීන විද්යුත් වාහන (EV): බදු 100% සිට 6.1% දක්වා අඩු කෙරේ (වසරකට ආනයනය කරන පළමු වාහන 49,000 සඳහා).
කැනේඩියානු කැනෝලා බීජ: බදු 84% සිට 15% දක්වා අඩු කෙරේ.
වෙනත් නිෂ්පාදන: ලොබ්ස්ටර්, කකුළුවන් සහ මෑ කඩල මත පනවා ඇති බදු චීනය විසින් ඉවත් කරනු ඇත.
වීසා බලපත්ර: කැනේඩියානු සංචාරකයින් සඳහා පනවා ඇති වීසා අවශ්යතා චීනය ඉවත් කරයි.
ලෝකයේ විද්යුත් වාහනවලින් 70%ක්ම නිෂ්පාදනය කරන්නේ චීනයයි. මෙම ගිවිසුම නිසා කැනේඩියානු පාරිභෝගිකයින්ට අඩු මිලට වාහන ලබා ගැනීමට හැකි වුවද, දේශීය මෝටර් රථ නිෂ්පාදකයින්ට එය අභියෝගයක් වනු ඇත. මාර්ක් කාර්නි මෙය දකින්නේ කැනඩාවේ වෙළඳ සබඳතා “ප්රතිසංවිධානය කිරීමේ” පළමු පියවරක් ලෙසය.
