2026 ජනවාරි 18, වොෂින්ටන්, DC: ඉරානය සම්බන්ධයෙන් තම අරමුණ “ජයග්රහණය” බව ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් පවසයි. එහෙත් පැවැත්ම සඳහා සටන් කරන මතවාදී ඉරාන පාලන පද්ධතියකට එරෙහිව ජයග්රහණය කරා යන ගමන පහසු නොවන බව විශ්ලේෂකයෝ පවසති.
2025 ජුනි මාසයේදී ඉරානයේ න්යෂ්ටික මධ්යස්ථානවලට එල්ල වූ ඇමරිකානු බෝම්බ ප්රහාරයට සහ 2020 දී ජෙනරාල් කාසෙම් සොලෙයිමානි ඝාතනයට ඉරානය දැක්වූ සංකේතාත්මක ප්රතිචාරය මෙන් නොව, මෙවර ඉරාන මධ්යම රජයට එල්ල වන ඕනෑම ප්රහාරයකට ඔවුන් ඉතා ප්රබල ලෙස ප්රතිප්රහාර දෙනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.
ඉරාන උත්තරීතර නායක අලි කමේනි ඇතුළු ඉහළ නිලධාරීන් ඉලක්ක කර ගන්නා ප්රහාරයක් පාලන තන්ත්රය බිඳවැටීමට හේතු නොවිය හැකි අතර, එය කලාපය තවදුරටත් අස්ථාවර කිරීමට මෙන්ම ඇමරිකාවට විශාල පිරිවැයක් දැරීමට සිදුවන විනාශකාරී දීර්ඝ යුද්ධයකට මග පාදනු ඇත.
“සියලු විකල්පයන් ඉතා භයානකයි,” ස්ටිම්සන් මධ්යස්ථානයේ (Stimson Center) බාබරා ස්ලැවින් පවසයි. “රජයට තම පැවැත්ම තර්ජනයට ලක්ව ඇති බව හැඟෙන්නේ නම්, ඔවුන් කලාපයේ සිටින ඇමරිකානු හමුදාවන්ට සහ මිත්ර රටවලට එරෙහිව ඉතා බිහිසුණු ලෙස ප්රතිප්රහාර එල්ල කළ හැකියි.”
මෙම වසර ආරම්භයේ සිට ඉරානය පුරා පැතිර යන රජයට එරෙහි උද්ඝෝෂණ මධ්යයේ, විරෝධතාකරුවන් මරා දැමුවහොත් හමුදාමය මැදිහත්වීමක් සිදු කරන බවට ට්රම්ප් තර්ජනය කර තිබුණි. “ඉරානය සාමකාමී විරෝධතාකරුවන්ට වෙඩි තබා මරා දැමුවහොත්, ඇමරිකාව ඔවුන්ගේ සහයට එනු ඇත. අපි සූදානමින් (Locked and loaded) ඉන්නවා,” යනුවෙන් ජනවාරි 2 වනදා ට්රම්ප් සමාජ මාධ්ය සටහනක් තබා තිබුණි.
කෙසේ වෙතත්, ඉරාන රජය දියත් කළ මර්දනයෙන් මියගිය සංඛ්යාව දහස් ගණනින් ඉහළ යද්දී, ට්රම්ප් සිය ස්ථාවරය තරමක් ලිහිල් කර ඇති බවක් පෙනෙන්නට තිබේ. සන්නද්ධ විරෝධතාකරුවන් ආරක්ෂක අංශ ඉලක්ක කරන බවට ඉරාන රජය ඉදිරිපත් කරන මතයට ඔහු යම් එකඟතාවයක් පළ කර ඇත.
‘වෙනිසියුලාවට වඩා වෙනස්’
පසුගියදා වෙනිසියුලානු ජනාධිපති නිකොලස් මදුරෝ පැහැර ගැනීමට නියෝග කළාක් වැනි ඉක්මන් හමුදාමය ජයග්රහණයක් ඉරානය තුළ ලැබීමට ඇති ඉඩකඩ ඉතා අඩු බව විශේෂඥයෝ පවසති. “මෙය වෙනිසියුලාව නොවේ,” ස්ලැවින් පවසයි. මැද පෙරදිග මහා අර්බුදයකට පැටලීමට ට්රම්ප් සැබවින්ම කැමති වේද යන්න ගැටලුවකි.
ක්වින්සි ආයතනයේ (Quincy Institute) ට්රිටා පාර්සි පවසන පරිදි, “ට්රම්ප්ගේ ජයග්රහණයේ මිනුම්දණ්ඩ සහ ඉරානයේ ජයග්රහණයේ මිනුම්දණ්ඩ ඉතා වෙනස් විය හැකියි. ඉරානයට යුද්ධය දිනීමට නොහැකි වුවත්, ඔවුන්ට එය දිනීමට අවශ්ය නැත. ඔවුන්ට අවශ්ය වන්නේ ට්රම්ප්ගේ ජනාධිපති ධුරය විනාශ කිරීමයි. ලෝක වෙළඳපොලේ තෙල් මිල ඉහළ යාම සහ උද්ධමනය ඉහළ යාම ට්රම්ප්ගේ ධුර කාලය අවසන් කිරීමට ප්රමාණවත් වනු ඇත.”
ඉරානය මුහුණ දෙන අභියෝග
ඉරාන ඉස්ලාමීය සමූහාණ්ඩුව මේ වන විට එහි 47 වසරක ඉතිහාසයේ වඩාත්ම අභියෝගාත්මක කාල පරිච්ඡේදයට මුහුණ දෙමින් සිටී.
කලාපීය සහචරයින් දුර්වල වීම: හමාස් සහ හිස්බුල්ලා සංවිධාන ඊශ්රායල ප්රහාර හමුවේ දැඩි ලෙස දුර්වල වී ඇත. සිරියාවේ බෂාර් අල්-අසාද් පාලනය බිඳ වැටී ඇත.
ආර්ථික බිඳවැටීම: වසර ගණනාවක සම්බාධක හේතුවෙන් ඉරාන ‘රියාල්’ මුදල් ඒකකයේ අගය 90%කට වඩා පහත වැටී ඇත.
හමුදාමය දුර්වලතාවය: පසුගිය වසරේ ඊශ්රායලය විසින් ඉරාන ගුවන් ආරක්ෂණ පද්ධති විනාශ කිරීම සහ ඇමරිකානු න්යෂ්ටික මධ්යස්ථාන ප්රහාර නිසා ඉරානයේ ආරක්ෂක ශක්තිය පළුදු වී ඇත.
වොෂින්ටනයේ සිටින යුදවාදීන් (War hawks) මෙම අවස්ථාව ඉරාන පාලනය සහමුලින්ම තුරන් කිරීමට ලැබුණු ඓතිහාසික අවස්ථාවක් ලෙස සලකති.
රාජ්ය තාන්ත්රික විසඳුමකට ඇති ඉඩකඩ
ට්රම්ප්ගේ විශේෂ නියෝජිත ස්ටීව් විට්කොෆ් පවසන්නේ රාජ්ය තාන්ත්රික විසඳුමක් බලාපොරොත්තු වන බවයි. න්යෂ්ටික බලය අත්හැරීම, මිසයිල වැඩසටහන් සීමා කිරීම සහ සන්නද්ධ කණ්ඩායම්වලට උදව් කිරීම නැවැත්වීම ඇතුළු කොන්දේසි ඊට ඇතුළත් වේ.
කෙසේ වෙතත්, ඉරානය පවසන්නේ මෙම විරෝධතා ඇමරිකානු සහ ඊශ්රායල කුමන්ත්රණයක් බවයි. ඕනෑම විදේශීය ප්රහාරයකට දැඩි ප්රතිප්රහාර දෙන බවට ටෙහෙරානය පොරොන්දු වී ඇත. න්යෂ්ටික කරුණ සම්බන්ධයෙන් යම් එකඟතාවයකට පැමිණ, සම්බාධක ලිහිල් කර ගැනීම හරහා ට්රම්ප්ට මෙය “විශාල ජයග්රහණයක්” ලෙස පෙන්වීමට අවස්ථාවක් ඇති බව බාබරා ස්ලැවින් වැඩිදුරටත් පවසයි.
